Administracja w kleszczach vendor lock-in – raport z interwencji PPP IT
- Dodano: 1 lipca 2010
- Wprowadził: patyczak
- Komentarze: 103
Złożony przez FWiOO wniosek (…) poruszył niezwykle trudne zagadnienie opisu przedmiotu zamówienia dotyczące oprogramowania systemowego. Stanowi on sygnał, iż problem ten zaczyna odgrywać istotną rolę w funkcjonowaniu administracji – napisał jeden z urzędów w odpowiedzi na list Fundacji Wolnego i Otwartego Oprogramowania. Wczoraj w serwisie PPP IT pojawiło się podsumowanie dotychczasowych interwencji, podejmowanych przez Fundację w sprawach niewłaściwie skonstruowanych przetargów na oprogramowanie.
Od początku kwietnia br. Fundacja Wolnego i Otwartego Oprogramowania podjęła – w ramach projektu “Prawidłowe przetargi publiczne IT” – 15 interwencji w sprawach przetargów, ogłaszanych przez urzędy administracji publicznej z naruszeniem przepisów ustawy Prawo Zamówień Publicznych. Przypomnijmy, że chodzi tu o art. 29 PZP, ust. 2 i 3, zgodnie z którymi Zamawiający nie może opisywać przedmiotu zamówienia w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję, ani też opisywać przedmiotu zamówienia przez wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, chyba że jest to uzasadnione specyfiką przedmiotu zamówienia i zamawiający nie może opisać przedmiotu zamówienia za pomocą dostatecznie dokładnych określeń, a wskazaniu takiemu towarzyszą wyrazy „lub równoważny“. Tymczasem we wszystkich przypadkach Zamawiający wprost wskazują na konkretne programy, ograniczając konkurencję na rynku IT do dostawców tego właśnie oprogramowania. Dodajmy, że taka praktyka nie służy rozwojowi krajowych przedsiębiorstw branży IT, promując firmy, które jedynie pośredniczą w sprzedaży produktów firm o pozycji niemal monopolistów w tej dziedzinie.
Opis efektów poszczególnych interwencji oraz pisma interwencyjne Fundacji i odpowiedzi urzędów (do pobrania w formacie pdf) znajdują się w serwisie PPP IT; tu ograniczmy się do podsumowania podejmowanych działań i wychwycenia pewnych ogólnych trendów.
Z piętnastu urzędów na nasze pisma odpowiedziało nam, jak dotąd, osiem. Jest to wynik daleki od oczekiwanego, jednak należy wziąć pod uwagę, że Prawo Zamówień Publicznych jest dość restrykcyjne, jeżeli chodzi o możliwość składania zapytań i odwołań, zaś po ostatniej nowelizacji w ogóle nie dopuszcza składania protestów. Nasze interwencje mają więc charakter obywatelskiego quasi-protestu (więcej na ten temat – wkrótce w serwisie PPP IT), co zresztą podkreślił jeden z urzędów, uzasadniając odmowę wprowadzenia zmian w SIWZ słowami: Przedłożona przez Państwa informacja nie stanowi zwrócenia się o wyjaśnienie treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Spotkaliśmy się też z zarzutem, że nasze pismo ma charakter konfrontacyjny, pomimo, że podkreślamy, iż celem naszych działań jest zasygnalizowanie pewnych uchybień, a przy tym deklarujemy chęć współpracy i wsparcia w dziedzinie wyboru najlepszych rozwiązań IT dla administracji.
Zdarza się też całkowite niezrozumienie zagadnień związanych z wolnym i otwartym oprogramowaniem – oto, co odpisał nam urząd, który w przetargu dopuścił co prawda alternatywne systemy operacyjne i pakiety biurowe, lecz zażyczył sobie jednocześnie, by w takim przypadku tak czy owak zostały dostarczone nośniki z system Windows i pakietem MS Office: oferta komputera PC wyposażonego zgodnie z wymaganiami Zamawiającego w sposób alternatywny, tj. w system Linux i pakiet Open Office + programy firmy Microsoft nie może być droższa od komputera wyposażonego jedynie w programy produkcji Microsoft, gdyż systemy otwarte, jak wiadomo, oferowane są jako darmowe!
We wszystkich odpowiedziach, jakie otrzymaliśmy, przewija się jeden wspólny wątek: każdy z urzędów uzasadnia takie a nie inne zapisy SIWZ tym, że zamawiane oprogramowanie musi być kompatybilne z już istniejącą infrastrukturą i/lub z oprogramowaniem narzuconym przez urzędy wyższej rangi. Nie jest tajemnicą, że od lat oprogramowanie do administracji zarówno rządowej, jak i samorządowej, dostarcza firma Microsoft – czytamy w jednej z odpowiedzi. Dodajmy: nie jest też tajemnicą, że wiele używanych w urzędach aplikacji istnieje tylko w wersjach na system Windows; mało tego – urzędy wojewódzkie czy powiatowe nie mają tu możliwości wyboru, gdyż muszą uwzględniać rozwiązania narzucane są przez urzędy wyższej rangi (przykład: MS Windows “obowiązującym standardem” w MON)
Niepokojące jest to, że organy administracji publicznej różnego szczebla w ogóle nie dostrzegają problemu związanego z uzależnieniem swych systemów informatycznych od firm-monopolistów. Chodzi tu bynajmniej nie tylko o giganta z Redmond, lecz także o przypadki, gdy urząd w trybie “z wolnej ręki” zleca lokalnej firmie obsługę informatyczną, gdyż tylko ta jedna firma posiada uprawnienia i dostęp do kodu używanych w urzędzie programów (więcej: Zamówienia z wolnej ręki – „z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze”).
W żadnej z odpowiedzi nie pojawił się fragment, który mógłby świadczyć o tym, że wybór takiego oprogramowania jest wynikiem przeprowadzenia długofalowej analizy wszystkich kosztów użytkowania (TCO) z uwzględnieniem tak istotnych w administracji publicznej czynników, jak bezpieczeństwo czy niezależność od producentów-monopolistów (co związane jest z otwartością kodu). Wskazuje się jedynie na utrzymanie kompatybilności z oprogramowaniem już istniejącym. Przy takim podejściu nawet najbardziej rygorystyczne przepisy Prawa zamówień publicznych na nic się nie zdadzą, a vendor lock-in naszej administracji trwać będzie w nieskończoność.
* * *
Znalezione w serwisie PPP IT. Jest on prowadzony w ramach projektu Fundacji Wolnego i Otwartego Oprogramowania pt. “Prawidłowe i transparentne przetargi publiczne na narzędzia informatyczne”. Projekt jest realizowany przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Norweskiego Mechanizmu Finansowego oraz budżetu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.
Więcej informacji: http://pppit.org.pl/?a=76
Znalazłeś literówkę? Zgłoś ją używając formularza!
Jeśli uważasz, że ten nius jest nieobiektywny, przedstawia nieprawdziwe wydarzenie, jest spamem lub nie spełnia standardów serwisu, napisz raport.
Niusy na podobny temat:
Komentarze są prywatnymi opiniami dodających je osób. Prosimy o zachowanie kultury wypowiedzi. Komentarze obraźliwe oraz obniżające poziom serwisu będą usuwane. Więcej w regulaminie komentowania.
103 komentarzy
Wszystkie autorskie niusy w serwisie publikowane są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 2.5 Polska.
"organy administracji publicznej różnego szczebla w ogóle nie dostrzegają problemu"
Dostrzegaja, dostrzegaja. Ale przeciez urzednik nie jest od dzialan na rzecz kraju, ale od tego aby jemu bylo milo i przyjemnie. Duzo wygodniej jest przyjac linie MS (zwlaszcza jesli ta rozdaje dlugopisy), w ten sposob urzednik gladko dotrwa do emerytury. Jesli po drodze cos sie zacznie walic, to trzeba bedzie zatrudnic wiecej urzednikow i ekspertow (z punktu widzenia biurokracji jest to stan pozadany, bo pokazuje jak ze urzednik jest b.potrzebny) a jesli walnie sie cos juz po, to tez nie jest zle — problem kolejnych generacji urzednikow.
@macias:
Eh, gdyby takie krótkowzroczne podejście było tylko domeną urzędników to świat byłby piękny.
Oczywiscie. Ale w przypadku urzednikow jest to o tyle odpychajace, ze ci ludzie zyja (czesto cale zycie!) z ukradzionych innym pieniedzy. To urzednicy decyduja, ze urzednicy sa "niezbedni" i naleza im sie pieniadze.
Tak naprawde to tylko malenka kropelka w morzu marnotrawstwa jest. Licencje na Windowsy i Officey to mały pikuś przy siedmio(i wiecej)-cyfrowych kwotach jakie wydaje sie na pisanie na zamoweienie naprawde srednio wyrafinowanych systemow. Pracowalem, widzialem, wiem
Licencje na jedno stanowisko to kilka tysięcy PLN. Siedmiocyfrową kwotę masz już przy tysiącu komputerach.
Tzn. dalej zakładasz, że nie ma innej drogi niż kupować w markecie pojedyncze licencje retail na każde stanowisko ?
A co? Niby ktoś mi da sto procent zniżki jak podpiszę jakiś cyrograf? Umowy negocjowane czasami są fajne, czasami nie.
Poza tym — zauważ, że retail zwykle można odsprzedać, a oprogramowanie nie traci na wartości tak szybko, jak sprzęt. Biorąc to pod uwagę, wersje pudełkowe retail mogą być lepszą inwestycją od umowy negocjowanej.
a mi marzy sie takie panstwo, w ktorym tacy debile z urzedow, za dzialanie na szkode panstwa szli siedziec… najlepiej z akumulatorem na jajach :] moze troche szacunku by nabrali do wszystkich ludzi ktorzy pracuja na ich pensyjki, 13stki, swiadczenia, dodatki, sanatoria, itp.
Sam mam mocno libertariańskie poglądy (im mniej państwa – tym lepiej), ale uważam, że takie stawianie sprawy jest dla wielu urzędników krzywdzące. Wielu z nich to naprawdę dobrzy fachowcy, pracujący z zaangażowaniem, ale związani odgórnymi zaleceniami i blokowani istniejąca infrastrukturą. Rozmawiałem (przy okazji organizacji szkoleń Fundacji) z urzędnikami od przetargów i informatykami – sytuacja wygląda tak, że w wielu przypadkach nie mają po prostu żadnego pola manewru; co więcej: w sytuacji gdy finanse planuje się w kategoriach "roku budżetowego" nie ma szans na wieloletnią analizę TCO. Nie wieszajmy zbyt pochopnie psów na urzędnikach, szczególnie w instytucjach nie-centralnych, gdyż oni w większości po prostu nie zasługują na takie traktowanie.
Chora jest tutaj struktura, problem wymaga rozwiązań systemowych – wyżywanie się na urzędnikach nic tu nie pomoże.
Dokładnie, mądrze napisane Patyczak. Zauważcie, jak chore jest u nas prawo o zamówieniach publicznych – wieloletni kontrakt państwowy na zakup samolotów dla wojska wymagał OSOBNEJ USTAWY !!!
Zaś budżety planuje się z roku na rok.
I byłoby dobrze, aby FWiOO zrozumiała wreszcie, że zakup licencji odbywa się na nieco innych zasadach w dużych zakupach niż w "sklepie" a po drugie – że cena systemu operacyjnego i popularnych aplikacji biurowych to grosze w stosunku do reszty.
"cena systemu operacyjnego i popularnych aplikacji biurowych to grosze w stosunku do reszty"
Tu się nie tylko o pieniądze rozchodzi. Oczywiście mają one duże znaczenie, ale tytuł "Administracja w kleszczach vendor lock-in (…)" sugeruje, że nie tylko.
OK można się sprzeczać co do szeroko rozumianej 'wolności oprogramowania' ale w przypadku administracji publicznej uzależnienie się od konkretnych firm i zamkniętych formatów to porażka.
Dokładnie – vendor lock-in jest niebezpieczny dla administracji nawet jeśli open source by nie istniało. To jest problem ponad podziałami na copyright vs. copyleft, czy CS vs. FLOSS.
Nie chodzi o cenę systemu operacyjnego, tylko o uwikłanie we własnościową technologię przedsiębiorcy, czyli o koszty serwisu i konserwacji, które zwykle są kilkadziesiąt razy wyższe od kosztów uzyskania. W przypadku oparcia rozwiązania na otwartych standardach i oprogramowaniu z otwartym kodem źródłowym można wybierać wśród niezależnych dostawców serwisu.
@pdemb
Tzn. uważasz, że koszty serwisu i konserwacji oprogramowania OpenSource będą niższe ? Właśnie "wybuchnąłeś" model zarobków dla tego rodzaju oprogramowania. W przypadku oparcia o dowolne systemy, można wybierać wśród niezależnych dostawców tak samo przy rozwiązaniach zamkniętych, jak i otwartych. Zresztą, w większości przypadków to nie M$ i Oracle robią wdrożenia, tylko właśnie zewnętrzni, niezalezni dostawcy…
Po pierwsze, koszty serwisu i konserwacji oprogramowania w systemach produkcyjnych są o wiele wyższe od kosztów uzyskania tego oprogramowania niezależnie od tego, czy to open source, czy closed source. Tak już po prostu jest, tak wynika z dotychczasowej praktyki i jest to ogólnie zaakceptowana prawda dotycząca oprogramowania, nic tu nie "wybuchnąłem", bo nie ja to wymyśliłem.
W przypadku open source masz dodatkowo wybór pomiędzy różnymi dostawcami serwisu, czyli zdrową, rynkową konkurencję, której efektem może być wyższa jakość i niższa cena serwisu. Ci zewnętrzni, niezależni dostawcy serwisu o których piszesz w przypadku oprogramowania closed source zwykle muszą płacić za dostęp do wiedzy, certyfikaty, uprawnienia dostawcy rozwiązania, co podwyższa koszt ich usług.
Wszystko było by cacy i w większości można się zgodzić z Twoją wypowiedzią. Niestety tylko do pewnego momentu. W ostatnich słowach napisałeś że winne są rozwiązania systemowe tak jak by to zwalniało urzędników z odpowiedzialności.
Ale niestety któż inny jak nie urzędnicy właśnie Tworzą te rozwiązania systemowe! I tu właśnie spada spowrotem na nich odpowiedzialność – za to iż tworzą chory i zły system rozwiązań.
Osobiście uważam że jeśli ktoś jest profesjonalistą i dobrym fachowcem – tak jak piszesz – to zamiast podjąć złą decyzje -po prosty by się zwolnił, podał do dymisji lub zrobił cokolwiek ale nie podjął złej decyzji. Ktoś kto podejmuje złe decyzje po prostu nie może być nazywany dobrym fachowcem, niezależnie od sytuacji w której je podjął.
@Lucas, otoz to — urzednicy (nawet Ci fachowcy niby) tlumacza sie tak, jakby ktos ich do tych posad przyspawal. Urodzili sie z pietnem urzednika, czy jak?
Czemu np. w gazetach jest tak malo oddolnej analizy bledow popelnianych na szczeblu centralnych? Gazety boja sie drukowac? Nie, zasada BMW obowiazuje.
Pierwszym małym krokiem powinien być bezwzględny zakaz przechowywania informacji w systemach opłaconych przez podatników w zamkniętych formatach, tak jak to jest już w Skandynawii. Wtedy po pewnym czasie zaczęłoby już iść "z górki"!
Święte słowa! Od dawna przy tego typu tematach zwracam na to uwagę. Otwarte, dobrze udokumentowane formaty plików są potrzebne. Inaczej ewentualna migracja i przenoszenie danych 'na piechotę' pochłonie dużo czasu i jednocześnie pieniędzy. Nagle okaże się, że to się nie opłaca, bo trzeba się cackać z danymi już zebranymi itp. i że najtaniej wychodzi zostać przy tym co jest.
Powiem tyle dopóki wykorzystują otwarte standardy(jakieś odf itd.) nie widzę problemu. Są oczywiście jakieś zapotrzebowania co nie da się przeskoczyć, może w jakimś urzędzie gminy base/kexi zdałby egzamin ale w ogólnopolska baza danych siłą rzeczy to musi być jakiś oracel albo ibm, mysql czy postgresql nie dadzą rady. Oczywiście pomijam poziom wiedzy na temat IT wielu urzędników a raczej jej brak. Cóż takie szkolnictwo w tym zakresie mamy.
Ale dlaczego upierać się przy zintegrowanym systemie danych? Wiadomo że jest on zdecydowanie bardziej narażony od rozproszonego. Może warto by było stworzyć rozproszony system przechowywania danych w małych bazach MySQL lub SQLite z dobrymi powiązaniami?
Dobra – ochłonąłłem – tak tak wiem, to przekracza nawet najlepsze urzędnicze pojęcie – do tego potrzebny jest profesjonalny informatyk.
A ktory profesjonalny informatyk przyjdzie pracowac za 2-3k w urzedzie??
Chyba se jaja robicie… Tak jakby w tym kraju nie było 'profesjonalnych informatyków' i tak jakby wszyscy zarabiali po 2-3 tys. zł.
Zbudowanie takiego systemu to duże przedsięwzięcie. Nie chodzi tylko o to, żeby to w ogóle działało, ale żeby działało jak należy. Tak się składa, że z bazami danych od lat jestem za pan brat i wiem, że to nie jest robota dla 'profesjonalnego informatyka' tylko dla grupy specjalistów od baz danych.
Od kiedy to MySQL nadaje się do profesjonalnych zastosowań?
@zZzZ: może od czasów, gdy używa go Google?
.
Czegoś nie da się zrobić w MySQL, czy też nie umiesz zrobić – a chciałbyś przenieść gotowy skrypt zapytania/procedury z Oracle'a (profesjonalny bo najdroższy)?
.
A tak na marginesie – to nie ilość operatorów decyduje czy baza nadaje się na zastosowania profesjonalne.
profesjonalny = dający zarabiać, a nie: godny, supper, rocket sciense, topowy. Wielu ludzi tego nie rozumie i słowa profesjonalista lub profesjonalny podciagaj do potężnego komplementu. A teraz zadaj sobie trud zastanowienia się z czego żyli tworcy MySQL, po co ludzie uczą się MySQL, gdzie to funkcjonuje itd. Zarabia? Zarabia. W profesji? W profesji. Profesjonalny. PHP też jest profesjonalny jakby co. Tak jak każdy szewc na rogu. Wielkie halo.
Oczywiście że nadaje się do profesjonalnych zastosowań… tak samo jak sznurek i taśma klejąca służą do profesjonalnych zastosowań w mechanice.
Przypomne Ci, ze tasma klejaca uratowala zaloge Apollo 13. Narzedzia dobiera sie do zastosowan, a nie wg chciejstwa profesjonalny, czy nie.
SQLite… SQLite, to jest dobry na komórki czy jako wew. storage prostej aplikacji.
Taaa, Oracle. Zajrzyj tutaj: http://www.nac.gov.pl/ i dowiedz się czego używają.
Kiedyś ładnie opowiadali na PyCON czemu wybrali PostgreSQL, a nie Oracle (jednym z kryteriów było funkcjonowanie w przyszłości w "nieskończoność", i co im na ten temat powiedzieli ludzie z Oracle'a).
Czyli jednak da się zrobić coś dobrze za publiczne pieniądze, ale potrzebny jest po prostu zespół specjalistów.
Przypadkowo tylko największe bazy danych i dość mocno obciążone są na oracle przypadek nie?
PostgreSQL a MySQL to jednak niebo a ziemia jest.
PostgreSQL nie jest tak zaawansowany jak Oracle, ale przynajmniej MA optymalizator zapytań i umie robić złączenia większej liczby rekordów niż 10.
Ja nie twierdzę, że Oracle jest do niczego (jest super i PostgreSQL musi jeszcze sporo nadrobić), ale Oracle wygrywa IMHO tylko rozwiązaniami Enterprise (replikacja itp.), ale tutaj przeciwstawić można EnterpriseDB (nawet chwalą się tym, że da się do nich przemigrować z Oraclea bez problemów).
W każdym razie jak już ktoś wspomniał wcześniej: o profesjonalizmie zastosowanego narzędzie nie świadczy firma, która za nim stoi, ale to, czy można go użyć do zarabiania.
Ale co dziwnego jest w tym, że produkt tworzony stricte z myślą o rozwiązaniach enterprise wygrywa głównie w zastosowaniach enterprise?
->Są oczywiście jakieś zapotrzebowania co nie da się przeskoczyć, może w jakimś urzędzie gminy base/kexi zdałby egzamin ale w ogólnopolska baza danych siłą rzeczy to musi być jakiś oracel albo ibm, mysql czy postgresql nie dadzą rady.<-
to jakaś bzdura.
Zobacz sobie Zintegrowany System Informacji Archiwalnej "ZoSIA"
no wlasnie, mysql, sqlite….
zgroza
Tym którzy twierdzą, że MySQL (obecnie też Oracle) nie nadaje się do zastosowań profesjonalnych, propouję zapoznać się z tym co używa Twitter i przy jakich narzutach danych.
Ale zły nie jest sam wybór bazy Oracle. Złe jest to jak są podpisywane umowy. Duże instytucje mogłyby wynegocjować umowę pozwalającą na ewentualną łatwiejszą (i tańszą) migrację, ale o tym oczywiście nikt nie myśli.
Myk nie polega na tym, ile jest danych. Mogę zrobić bazę 10 TB, którą pociągnie baza danych napisana przez moich studentów na zaliczenie. I mogę też zrobić bazę na 5000 rekordów, która zabije PostgreSQLa i MySQLa, a Oracle nieźle się spoci.
Twitter – no, szczyt profesjonalizmu i odpowiedzialności :OD
@Budyn, zamiast uszczypliwosci, prosze podaj wg Ciebie co jest szczytem profesjonalizmu? Tak zebysmy znali miare. Z gory dziekuje.
Odpowiedzialność, macias, odpowiedzialność.
I pytanie, dlaczego Ci którzy decydują o wydawaniu pieniędzy prowadzącyc poważne biznesy (wojsko, firmy produkujące półprzewodniki, telekomunikacja, banki itp) kupują jednak obłędnie wysoko wycenionego i niekorzystnie licencjonowanego Oracle'a ?
Nadal czekam na konkretna nazwe firmy.
http://www.oracle.com/customers/products/database…
http://forsal.pl/artykuly/433438,rybinski_kto_oki…
[..]
W 1990 r., na początku transformacji, w administracji publicznej pracowało 159 tys. osób. W ubiegłym roku – 420 tys.
[..]
A ludzikom Windows przeszkadza :O)
@Budyn, super tekst. dzieki! Zerknalem do wikipedii i wynika, ze urzednicy stanowia w Polsce ok. 6% wszystkich pracujacych.
Czyste szalenstwo. No ale coz, socjalizm w Polsce jest niepodwazalny
A wszyscy pracujący to nieco ponad 50% ludności _w wieku produkcyjnym_ i jeszcze mniejsza część, siłą rzeczy całości społeczeństwa…
Każdy działa na swoim polu, ze swojej strony możesz rozpocząć kampanię o ograniczenie ilości urzędników w administracji publicznej. Ba, wielu zwolenników WiOO na pewno się do takiej inicjatywy chętnie przyłączy
.
ano przeszkadza
Prawdą jest jeszcze to, że w strefie biznesu jest bardzo mało programów o otwartym kodzie źródłowym.
Jeśli ktoś chce pisać pisma, ma do wyboru kilka aplikacji, które są wszystkie dojrzałe i stabilne (OO, koffice, gnome office)
Jeśli chodzi o tak proste czynności jak fakturowanie to jest posucha, co mamy do wyboru? QFaktury, które są hmm daleko od doskonałości, mamy komercyjnego LH i kilka innych programów za duże pieniądze.
Taki urząd, gdyby chciał prowadzić księgowość na linuxie i tak był by skazany na lock w postaci Left Hand'a bo nie ma innej alternatywy.
No i tu pojawia się pytanie: czy najpierw powinny pojawić się alternatywy, czy urzędy powinny wspierać programistów otwartego oprogramowania co by przyczyniło się do pojawienia alternatyw również dla społeczeństwa.
Wiadomo, że kasa wydawana na te softy jest niemała, jak by ją wydać w kierunku otwartego softu, to by wróciła do społeczeństwa w postaci dobrego lub świetnego produktu, ale być może a nawet na pewno tak jest, że przecież taki urząd potrzebuje tego softu na JUŻ, a przecież go nie ma….
poprawicie mnie jeśli się mylę, i proszę nie wskazywać na GNUCash lub podobne.
patt
I’d come to play ball with you one this subject. Which is not something I typically do! I love reading a post that will make people think. Also, thanks for allowing me to speak my mind!
This weblog seems to get a great deal of visitors. How do you get traffic to it? It gives a nice unique twist on things. I guess having something authentic or substantial to give info on is the most important factor.
I really enjoyed your post, thanks for sharing. — Pinckard Fire Departments
Amazing! This blog looks just like my old one! It’s on a entirely different subject but it has pretty much the same layout and design. Excellent choice of colors!
I believe that avoiding packaged foods may be the first step in order to lose weight. They will often taste good, but ready-made foods have got very little vitamins and minerals, making you feed on more simply to have enough vigor to get throughout the day. If you are constantly taking in these foods, converting to whole grains and other complex carbohydrates will make you to have more electricity while eating less. Interesting blog post.
While I tend to agree with the post I sincerely believe that car insurance has become too complex for the average policy holder. Just like any serious purchase however you must perform due diligence and research the insurance companies before you purchase.
Thanks for the article. Can you please send me few more articles about this, I am definitely a fan of your blog. Thanks, Diabetic Testing
Extremely cool, some valid points! I appreciate you making this post available, the rest of the site is also well done. I hope you have a great day.
This one is an inspiration personally to uncover out much more associated to this subject. I need to confess your information prolonged my sentiments in addition to I am going to proper now take your feed to stay up to date on each coming weblog posts you would possibly presumably create. You’re worthy of thanks for a job perfectly performed!
My partner and I absolutely love your blog and find most of your post’s to be exactly what I’m looking for. Does one offer guest writers to write content for you? I wouldn’t mind creating a post or elaborating on many of the subjects you write related to here. Again, awesome blog!
I really liked your post, thanks for sharing. — Preserving Negatives
Many thanks for sharing it on your blog.
Took me time to read all the comments, but I really enjoyed the article. It proved to be Very helpful to me and I am sure to all the commenters here! It’s always nice when you can not only be informed, but also entertained!
What I think is great about the Wii fit is that is gets normally inactive persons up and active. Exercise is boring for many of us. Getting up and having fun and burning calories is a good bonus.
I came across your site website online and even investigate a couple of ones quickly strings. Preserve in the wonderful operate. We other your RSS feed so that you can your Live messenger Info Scanner. Looking toward viewing far more within you in the future!…
Loss in hyaluronic acid leads in order to sagging skin and lines, and therefore, boosting production of that substance with anti-aging ingredients are an effective approach to more radiant looking skin.
I noticed your website web pages online along with examine some of any first pastes. Keep in the effective do business. I simply further increase Rss to help you your MSN Current information Person. Looking toward studying even more from your site soon after!…
Cool
The way that scene is filmed along with its climax is just spectacular.
Your posting provided all of us with beneficial information to aid us get going|.
Congratulations on possessing definitely one of one of the vital subtle blogs Ive arrive throughout in some time! Its just wonderful how a lot you’ll be capable to contemplate away from a factor mainly merely because of how visually beautiful it is. Youve place collectively a terrific blog website area –nice graphics, movies, layout. This is certainly a should-see web site!
Surround yourself with the very best individuals yow will discover, delegate authority, and do not interfere as long the coverage you have determined upon is being carried out.
Thanks bro
Great blog you have here. Lots of websites like this cover subjects that aren’t found in magazines. I don’t know how we got on 10 years ago with just magazines and newspapers.
I needed to compose you one very little word just to say thank you over again considering the stunning views you have shared at this time. It’s certainly seriously generous with you to give unhampered just what a few individuals would’ve advertised as an e book to make some bucks for themselves, principally considering the fact that you might have done it in the event you considered necessary. These principles also served like a great way to comprehend most people have a similar dreams much like my personal own to see whole lot more when considering this matter. I’m certain there are many more pleasant instances ahead for people who take a look at your blog post.
Great blog. So many websites like this cover subjects that can’t be found in magazines and newspapers. I don’t know how we got on 10 years ago with just magazines and newspapers.
Many thanks
Thanks for the post. Can you please email me few more articles about this, I am really a fan of your website. Thanks, Cora Anderson
This web site is mostly a stroll-through for the entire information you wished about this and didn’t know who to ask. Glimpse right here, and also you’ll positively discover it.
Wonderful blog you have here but I was curious if you knew of any forums that cover the same topics discussed in this article? I’d really like to be a part of community where I can get opinions from other knowledgeable individuals that share the same interest. If you have any recommendations, please let me know. Cheers! coach outlet online
How do you fancy being your own boss, selecting your personal operating hours and meeting new persons each and every day? Would you like to make very good funds and have the satisfaction of assisting men and women find out some thing new? It really is simple to see why a lot of people today from every single walk of life need to be a driving instructor.
This one is an inspiration personally to uncover out way more associated to this subject. I must confess your information extended my sentiments as well as I am going to proper now take your feed to remain updated on every coming blog posts you may probably create. You might be worthy of thanks for a job perfectly achieved!
Dude, please tell me that youre going to publish a many more.
No payday loans…tried that, done that! I have tried U . s . General they told me I had to have 2 years of organized credit after my personal bankruptcy
Thanks bro
Good to know
I am incessantly thought about this, regards for putting up.
Way cool, some great points! I appreciate you making this post available, the rest of the blog is also well done. I hope you have a wonderful day.
I’ve to admit that i sometimes get bored to learn the entire thing however i feel you possibly can add some value. Bravo !
I am often to blogging and i really appreciate your content. The article has really peaks my interest. I am going to bookmark your site and keep checking for new information.
Great concept. Another informative post. This is a very nice blog that I will definitively come back to several more times this year!
Old hammered coins come to be increasingly popular among collectors that appreciate the history and culture which is engrained in their very essence.
That forum discusses normal domain issues, similar to: domains as a brand, domain values, negotiating domain sales, domain inventory management.
My husband and i got quite comfortable John managed to finish off his preliminary research via the precious recommendations he got when using the web site. It’s not at all simplistic to simply possibly be giving away instructions which often other folks could have been selling. So we fully grasp we need the website owner to appreciate for this. Most of the explanations you made, the easy web site navigation, the relationships your site assist to create – it’s all powerful, and it’s really leading our son and our family know that this subject matter is entertaining, and that’s highly pressing. Thank you for the whole thing!
You ought to actually think about engaged on growing this weblog into a major authority in this market. You evidently have a grasp handle of the topics everyone seems to be trying to find on this website anyways and you can certainly even earn a buck or two off of some advertisements. I would explore following current subjects and raising the amount of write ups you put up and I assure you’d begin seeing some superb targeted visitors in the near future. Just a thought, good luck in whatever you do!
Hiya! Ones write-up stones and is a real excellent find out!…
Top PS3 Games and more top video game articles here: http://wiifitdealsblog.com/a-number-of-interesting-top-video-games-that-will-be-released-in-the-near-future/
I stubled onto any webpage on google along with check out most of the content articles. Preserve the wonderful do business. I just now additional encourage Rss so that you can my favorite Live messenger Press Audience. Trying to get forward to studying more from your business down the road!…
Thank you a lot for providing individuals with remarkably splendid possiblity to discover important secrets from this website. It’s usually very kind and stuffed with amusement for me personally and my office fellow workers to visit your blog at a minimum 3 times a week to read through the latest issues you will have. And indeed, I’m so usually satisfied concerning the gorgeous creative ideas you serve. Certain 4 ideas in this article are undoubtedly the most suitable I’ve ever had.
some genuinely interesting info , well written and generally user genial .